مادرم تنها باسواد روستا بود که مسئولیت نوشتن نامه برای اهالی روستا را به عهده داشت اغلب مردان روستا برای کار کردن در فصل پاییز و زمستان به تهران میرفتند و چون رفت و آمد به تهران خیلی سخت بود معمولا چندین ماه در آنجا میماندند و در این فاصله تنها وسیله ارتباطی آنها با خانواده نامه بود هر وقت یکی از اهالی روستا از تهران به روستا بر میگشت تعداد زیادی نامه از مردانی که در آنجا مشغول کار بودند را به همراه خود به روستا میآورد و بعضا مقداری پول، لباس، کفش، پارچه، قند، چای و سایر مواد لازم خانواده را هم به عنوان سوغات به همراه داشت که باعث خوشحالی خانوادهها میشد و اگر کسی هم قصد عزیمت به تهران داشت نامههای اهالی روستا را برای مردان کارگر میبرد آن زمان پست در روستا ها نقشی نداشت مسئولیت خواندن ونوشتن همه این نامهها به عهدهی مادرم بود وقتی که در کلاس پنجم درس میخواندم من هم گاها در خواندن و نوشتن نامهها به مادرم کمک میکردم.
در یکی از روزهای سرد زمستانی یکی از خانمهای روستا که حدود ۱۰ سال از مادرم بزرگتر بود پیش مادرم آمده و درخواست نوشتن نامه به شوهرش را کرد او با عصبانیت خطاب به مادرم گفت نامه را همینطوری که من میگویم بنویس تا آن مرد بیغیرت بفهمد یک من ماست چقدر کره دارد وقتی مادرم خودکار را بر روی کاغذ گذاشت تا مقدمه مرسوم در نامهها را بنویسد آن خانم شروع به گفتن عریضه خودش کرد ظاهرا از شرایط سخت زندگی به ستوه آمده و جانش به لبش رسیده بود.
او گفت بنویس فلان فلان شده چند ماه است رفتهای و پشت سرت را هم نگاه نکردی امیدوارم خبر مرگت را بیاورند تو ما را به حال خود رها کردی و برای خودت خوشگذرانی میکنی مدتی است در خانه نه آرد نداریم تا برای بچهها نان بپزم از حبوبات خبری نیست تا آشی درست کنم قند و چای نداریم بچهها همه مریضند و ممکن است تا آمدن تو چندتایشان بمیرند من دیگر رویم نمیشود از همسایهها نان قرض بگیرم ... در این وسط یک فحشهای آبداری که قابل ترجمه و نوشتن نیستند نثار شوهرش می کرد و به مادرم میگفت که همهی اینها را بنویس تا بلکه بشنود و به خانه برگردد یا پولی برایمان بفرستد.
من که در کنار مادرم نشسته بودم مانده بودم که مادرم این فحشها و ناسزاها را چگونه خواهد نوشت و شاید هم دوست داشتم ترجمهی فارسی و نحوهی نوشتن آن فحشهارا یاد بگیرم و به همین دلیل قبل از اینکه نامه را داخل پاکت بگذارد گرفتم و خواندم و با تعجب دیدم مادرم امانتداری نکرده و نه تنها هیچ اثری از آن فحشها وجود ندارد بلکه خیلی با لحن مودبانه و مهربانانه نوشته شده است.
نامه را اینگونه شروع کرده بود که همسر زحمتکش و مهربانم از دوریت رنج میبرم و لحظهشماری میکنم که زود برگردی میدانم برای تامین خرج زندگی و آسایش خانواده سختیهای زیادی را متحمل میشوی میدانم دوری از خانواده و زندگی در غربت اذیتت میکند میدانم هر لحظه در فکر ما هستی و اگر برایت امکان داشت زود به زود نامه میفرستادی از اینکه مدتی است نامهای ارسال نکردی نگران شدم با خودم فکر کردم شاید خدای نکرده در دیار غربت گرفتار بیماری سختی شدهای که نتوانستهای پولی پس انداز کرده و برای خانوادهات بفرستی. انتظار دارم نامهای نوشته و ما را از سلامتی خودت باخبر کنی.
نمیخواهم نگرانت کنم اما من هم در روستا زندگی سختی را پشت سر میگذارم مدتی است آردمان تمام شده و من از همسایهها چندین من آرد و نان قرض گرفتهام. نفت برای روشن کردن چراغ و فانوس نداریم و گندمی باقی نمانده که به واسطهی آن از مغازه نفت و قند و چای بگیرم هیچ گونه مواد غذایی در خانه نداریم چند تا از بچهها بیمار شده و تا پای مرگ پیش رفتهاند الان تقریبا حالشان خوب شده است و فقط پسر کوچکمان در بستر بیماری است شاید اگر تو بالاسرشان بودی کمتر بیمار میشدند من نگران این هستم که نتوانم امانتدار خوبی باشم و آنطور که شاید و بایداز بچههایمان مراقبت و مواظبت کنم.
دوست دارم در اولین فرصت برایمان نامه بنویسی و اگر دست و بالت بسته نیست مقداری پول بفرستی تا کمی آذوقه تهیه کرده و شرمندهی بچهها نباشم ما هر روز برای سلامتی و موفقیت تو دعا میکنیم و آرزو میکنیم که هر چه زودتر به خانه برگردی تا دوباره با هم دور یک سفره بنشینیم من تلاش میکنم هر کاری که می توانم بکنم تا بچه ها سختی نکشند اما نتوانستهام جای خالی تو را پر بکنم بچهها پدر میخواهند و خانه بدون وجود تو سرد و تاریک است.
من خواستم به مادرم بگویم که این نامه همانی نیست که این خانم گفت اما مادرم با ایما و اشاره به من فهماند که چیزی نگویم.
ادامهی نامهی اثرگذار
وقتی آن خانم رفت به مادرم گفتم که چرا همه گفتههای او را ننوشتید؟
مادرم گفت: در نامه نباید از کلمات نامناسب و بد استفاده کرد نامه برای خودش حرمت دارد. علاوه بر این ترجمه این فحشها کار آسانی نیست و نمیتوان همه آنها را ترجمه کرد. این خانم عصبانی بود و از روی ناچاری و فشار زندگی این حرفها را برزبان میراند و نهایتا اینکه من نمیخواهم با نامه نوشتنم باعث ایجاد کدورت شده و بین دو نفر فاصله بیاندازم من باید متن نامه را طوری بنویسم که منظور نویسنده را برسانم و در عین حال باعث الفت و مهربانی آنها بشوم. کلامات میتوانند ویران کننده یا سازنده باشند من باید تا حد امکان از کلمات سازنده استفاده کنم.
این نامه در تهران به دست شوهر آن خانم رسیده بود چون خودش سواد نداشت نامه را به صاحبکارش داده بود تا برایش بخواند بعدا او تعریف میکرد که وقتی نامه را میخواند هر دو گریه میکردند صاحبکارش تحت تاثیر نامه قرار گرفته و آن زمان ۲۰ تومان پول و کلی لباس و پارچه و قند و چای و ... خریده و به او داده بود تا به خانوادهی خودش بفرستد و همراه آن یک نامه بسیار زیبایی از طرف آن مرد خطاب به همسرش نوشته بود و در آن نامه از اینکه در این مدت کوتاهی کرده عذرخواهی نموده بود دو هفته بعد یکی از اهالی روستا نامه آن مرد را به همراه پول و وسایل ارسالی تحویل خانوادهاش داده بودند.
هوا تاریک شده بود همان خانم با نامه وارد خانه ما شد و در حالی که آمار وسایل ارسالی شوهرش را گزارش میداد نامه را به مادرم داد من هم با اشتیاق میخواستم پاسخ نامه را بدانم مادرم شروع به خواندن نامه کرد متن بسیار زیبا و ادبی داشت تا آن زمان نامهای به آن زیبایی ندیده بودم وقتی نامه را میخواند آن خانم هم میخندید و هم گریه میکرد یکی دو بار از خوشحالی خودش را جابجا کرد و بعد خطاب به مادرم گفت:
هر دفعه با زبان خوش نامه مینوشتم اثری نداشت این دفعه که آن فحشها را نوشتم دیدی چه قدر موثر شد با مردها نمیشود با زبان خوش صحبت کرد آنها زبان خوش را نمیفهمند همیشه باید با زبان تند و محکم با اینها برخورد کرد این فحشهای من آنقدر کارساز بود که بیچاره شوهرم از ترسش برای من و همه بچهها کلی لباس و کفش فرستاده و آنقدر پول و قند و چای ارسال کرده که برای چند سالمان کفایت میکند.
مادرم دست آن خانم را در دستش گرفت و گفت فلانی فحش هیچ وقت جواب نداده و نخواهد داد فحش کینه و کدورت تولید میکند من با اجازه شما میدانستم که آن روز شما از روی عصبانیت آن حرفها را میزنی سعی کردم مشکلات را با زبان نرم و ملایم و با منطق بیان کنم و میبینی که نرمی و ملایمت تاثیر داشت و جواب داد و من پیشنهاد میکنم اگر میخواهی از حرفت نتیجه بگیری با مهربانی و عطوفت با همسرت صحبت کن و اگر میخواهی پیروز جنگ و دعوا باشی همان کاری را بکن که خودت دوست داری.
آن روز من به قدرت واژهها در ارتباطات پی بردم و امروز کاملا نقش این واژهها را در سطح جامعه میبینم و لمس میکنم.
کاش یک روز میشد واژهها را بازنگری و پاکسازی میکردیم تا بعضی از آنها که باعث نفرت و کدورت میشوند از فرهنگها پاک شود و آیندگان آنها را نبینند و بکار نبرند.
